Saksoninchi yillar (1980 - 1983). PAXTA ISHI: RASHIDOV VAFOTIDAN KЕYIN
Sharof Rashidov vafotidan ko‘p o‘tmay 1984 yil fevral oyida Yuriy Andropov vafot etdi. Ammo shunga qaramay, “Andropov desanti” O‘zbekistonda o‘zining repressiv faoliyatini davom ettirdi.
Juda qisqa vaqt ichida Sharof Rashidov “Partiya va sovet davlatining taniqli arbobi”dan “Ittifoq davlat va partiya tashkilotlariga respublikadagi ishlarning holati to‘g’risida noto‘g’ri ma’lumot bergan”, "korruptsiya va qo‘shib yozishni targ’ib qilgan” odamga aylantirildi. O‘zbekiston Kommunistik partiyasining XVI plenumida u ommaviy ravishda davlat jinoyatchisi deb ataldi va u boshchiligidagi Markaziy Komitet byurosi a’zolari hibsga olindi.
Juda qisqa vaqt ichida Sharof Rashidov “Partiya va sovet davlatining taniqli arbobi”dan “Ittifoq davlat va partiya tashkilotlariga respublikadagi ishlarning holati to‘g’risida noto‘g’ri ma’lumot bergan”, "korruptsiya va qo‘shib yozishni targ’ib qilgan” odamga aylantirildi. O‘zbekiston Kommunistik partiyasining XVI plenumida u ommaviy ravishda davlat jinoyatchisi deb ataldi va u boshchiligidagi Markaziy Komitet byurosi a’zolari hibsga olindi.
YEGOR LIGACHЕV: “RЕSPUBLIKA DAVLAT MUASSASALARI MA’LUMOTLARIGA KO‘RA, HAR YILI PAXTA ISHLAB CHIQARISHDA 500 MING TONNADAN ORTIQ XOM ASHYO QO‘SHIB YOZILGAN. O‘ZBЕKISTON PARTIYA TASHKILOTI VA UNING SOBIQ RAHBARI RASHIDOV FAOLIYATINING KO‘P JIHATLARINI QAYTA KO‘RIB CHIQISH, RЕSPUBLIKADAGI IJTIMOIY-IQTISODIY VAZIYATNI YAXSHILASH, TASHKILIY-SIYOSIY ISHLARDAGI JIDDIY KAMCHILIKLARNI BARTARAF ETISH BO‘YICHA KATTA CHORA-TADBIRLAR KO‘RISH ZARURLIGI AYON BO‘LDI”.
“QAYTA BAHOLASH VA KATTA CHORALAR”
“Qayta baholash va yirik choralar” darhol boshlandi. Sharof Rashidovning jasadi eksgumatsiya qilindi va Chig’atoy qabristonida qayta dafn etildi – tarixchilar ta’kidlashlaricha, Markaz xiyobonda Sharof Rashidov ko‘milmagani haqidagi mish-mishlarni tekshirib ko‘rmoqchi edi. Markazning g’azabi nafaqat Sharof Rashidovning o‘ziga, balki uning oilasiga ham qaratildi. Uning qarindoshlari ishdan bo‘shatildi va uy-joydan mahrum qilindi.
Paxta ishi bo‘yicha sudlanganlar orasida:
430 nafar sovxoz direktorii va kolxoz raislari;
1300 nafar ularning o‘rinbosarlari va bosh mutaxassislar;
84 nafar paxta zavodlari direktorlari va ushbu zavodlarning 340 nafar bosh mutaxassislari;
O‘zbekiston, RSFSR, Ukraina, Qozog’iston, Gruziya va Ozarbayjondan 150 nafar yengil sanoat xodimlari;
69 nafar partiya, sovet hamda ichki ishlar vazirligi va prokuratura xodimlari.
Jami 1986 yilning yoziga kelib 22 000 kishi javobgarlikka tortildi.
Ammo, “paxta ishi”ni faqat o‘zbeklar ishi sifatida ko‘rsatishga qaratilgan urinishlarga qaramay, tez orada asosiy jinoyat O‘zbekistonda sodir etilmagani – uning ildizlari Moskvada ekanligi ma’lum bo‘ldi. Gdlyan va Ivanov Moskva markaziy davlat hokimiyatining eng yuqori pog’onalaridagi poraxo‘rlikni ko‘rsatib, jarayonni “O‘zbeklar ishidan” dan “Kreml ishi” darajasiga chiqarishganda, ularni ishdan chetlatishdi.
BUTUN OPЕRATSIYANING BЕLGILANGAN VAZIFASI AVVALDAN OYDINLIGINI KЕYINCHALIK ANATOLIY SOBCHAK QAYD ETDI: “AGAR BUNDAY VOQЕA BUTUN MAMLAKAT BO‘YLAB VA XALQ XO‘JALIGINING BOSHQA SOHALARIDA SODIR BO‘LMAGANIDA, O‘ZBЕKLAR PAXTA ISHINI ASR JINOYATI DЕB ATASH MUMKIN EDI”.
